Λίγοι υπηρετούν την Αλήθεια γιατί λίγοι έχουν τη θέληση και λιγότεροι τη δύναμη για να είναι δίκαιοι

-"Μητρός τε και πατρὸς και των άλλων προγόνων απάντων τιμιώτερόν εστιν η Πατρὶς και σεμνότερον και αγιώτερον και εν μείζονι μοίρα και παρα θεοίς και παρ᾿ ανθρώποις τοις νουν έχουσι." -
-"Έστ' ήμαρ ότε Φοίβος πάλιν ελεύσεται καί ές αεί έσεται"
- "Άλ, εσύ που είσαι το Φως, έλα στη Γή!
Κι εσύ Έλ ρίξε τις ακτίνες σου στην ιλύ που ψήνεται
(που βρίσκεται σε κατάσταση αναβρασμού).
Ας γίνει ένα καταστάλαγμα (μια ξηρά)
για να μπορέσουν τα Εγώ να ζήσουν, να υπάρξουν
και να σταθούν πάνω στην παλλόμενη Γη.
Ας μην επικρατήσει η νύχτα, που είναι το μικρόν,
και κινδυνέψει να ταφεί (να σβήσει, να χαθεί)
το καταστάλαγμα του πυρός μέσα στην αναβράζουσα ιλύ,
και ας αναπτυχθεί η Ψυχή, που είναι το μέγιστο,
το σημαντικότερο όλων!"

Αρχειοθήκη ιστολογίου

Τετάρτη, 14 Δεκεμβρίου 2016

Στην Ελλάδα οι δύο από τις δέκα κορυφαίες αρχαιολογικές ανακαλύψεις του κόσμου -

Δύο ελληνικές αρχαιολογικές αποκαλύψεις, οι δεσμωτες του φαληρου και ο σκελετος που βρεθηκε στο ναυαγιο των Αντικυθηρων, εντάσσονται από το διεθνές, έγκυρο περιοδικό ARGHAEOLOGY στις κορυφαίες δέκα αρχαιολογικές ανακαλύψεις του 2016.
Εξαιρετικά σπάνιο είναι το γεγονός να περιλαμβάνονται στον κατάλογο αυτόν δύο ανασκαφές από την ίδια χώρα, όμως τα ευρήματα ήταν εντυπωσιακά αφ’ εαυτών, κάτι που δεν συνέβη διεθνώς.
Το συγκεκριμένο περιοδικό εκδίδεται από την Ένωση Αρχαιολόγων της Αμερικής, η οποία ετοιμάζει το ετήσιο συνέδριό της στις αρχές της επόμενης χρονιάς.
Οι πρώτες σκέψεις σχετικά με την κατάρτιση της λίστας των 10 κορυφαίων σχετίζονται και με τις εισηγήσεις που υποβάλλονται για το συγκεκριμένο συνέδριο-γεγονός.
Μάρτυρα μιας ιστορικής εποχής εναλλαγών στην εξουσία, ενίοτε και αιματηρών, θεωρούν οι συντάκτες του καταλόγου την ανασκαφή στο Δέλτα του Φαλήρου. Πρόκειται για ομαδικό τάφο, περίπου 80 ανδρών που εκτελέστηκαν με χτύπημα στο κρανίο και τάφηκαν με μεταλλικά δεσμά.
Στην πλειονότητά τους ήταν νεαρά άτομα, αν και ανάμεσά τους υπάρχουν και κάποια μικρότερης ηλικίας, σχεδόν παιδιά όπως λέει η ανασκαφέας Στέλλα Χρυσουλάκη, από 12 έως 15 ετών. Τα θύματα της εκτέλεσης προφανώς είχαν εμπλακεί σε κάποιον από τους πολέμους ανάμεσα σε φατρίες ολιγαρχικών, στα μέσα έως τέλη του 7ου αιώνα π.Χ. που ακολούθησαν το «κυλώνειον άγος» δηλαδή τον φόνο των οπαδών του Κύλωνα αν και είχαν προσέλθει ικέτες στον βωμό της Αθηνάς, στην Ακρόπολη.
«Για πρώτη φορά» λέει η κ. Χρυσουλάκη, «μπορούμε να εικονογραφήσουμε ιστορικά γεγονότα που έλαβαν χώρα ανάμεσα σε αριστοκράτες κατά τον 7ο αιώνα και οδήγησαν, μέσα από μια μακρά πορεία, στην εγκαθίδρυση του δημοκρατικού πολιτεύματος στην πόλη-κράτος των Αθηνών».
Η ανασκαφή βρίσκεται στο Φαληρικό Δέλτα, στο Κέντρο Πολιτισμού του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, και διεξάγεται από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής Πειραιώς και Νήσων του υπουργείου Πολιτισμού.
Αναλύσεις των οστών γίνονται από παλαιοανθρωπολόγους της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα. Ο ομαδικός τάφος άρχισε να αποκαλύπτεται τον Μάρτιο.Ποιος είναι ο νεκρός στο ναυάγιο των Αντικυθήρων;
Ήταν άντρας ή γυναίκα; Επιβάτης ή πλήρωμα; Ποια η ηλικία του; Πότε θα δοθούν απαντήσεις για τον νεκρό του Ναυαγίου των Αντικυθήρων;
Είχε καταιγίδα όταν η ρωμαϊκή ορκάς (το βαρέων ιστιοφόρο χωρητικότητας περίπου 300 τόνων) βυθίστηκε ανοικτά από τη βραχώδη ακτή των Αντικυθήρων κάπου εκεί μεταξύ 87- 63 π.Χ αποτελώντας μέχρι σήμερα ένα από τα πιο διάσημα ναυάγια όλων των εποχών.
Η βύθισή της θα πρέπει να ήταν βίαιη και το φορτίο που μετέφερε καταπλάκωσε και εγκλώβισε τους επιβαίνοντες σ’ αυτήν αν αναλογιστεί κανείς τι «μαρτυρούν» τα νέα ευρήματα που πρόσφατα ανακοινώθηκαν και μέχρι σήμερα ήταν βυθσιμένα στη σιωπή στον πάτο της θάλασσας:
Ο νεκρός καταπλακώθηκε. Αυτό μαρτυρούν, όπως μαθαίνουμε, τα σπασμένα οστά. Μεταξύ αυτών, κρανίο, μεγάλα και μικρότερα οστά ανθρώπου που ναυάγησε. Τη μεγάλη σημασία των ευρημάτων υπογραμμίζει το ότι είναι από τις λίγες φορές που έχει εντοπιστεί σκελετικό υλικό σε ναυάγιο και η πρώτη φορά που εντοπίζεται κρανίο στο συγκεκριμένο ναυάγιο.
«Είναι πολύ λίγες φορές που έχει βρεθεί σκελετικό υλικό σε ναυάγια και στο συγκεκριμένο ναυάγιο είναι ο πέμπτος σκελετός. Οι άλλοι τέσσερις σκελετοί είχαν εντοπισθεί στα ναυάγια του 1900 -1901 αλλά και το 1976 όταν την έρευνα έκανε ο Ζακ Υβ Κουστώ. Ναί, είναι η πρώτη φορά που εντοπίζεται κρανίο», επιβεβαιώνει στο TheTOC η προϊσταμένη της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων, Αγγ. Σίμωσι.
¨Οπως μας πληροφορεί η ίδια, το ναυάγιο των Αντικυθήρων ήταν ένα βίαιο γεγονός. Τι το αποδεικνύει; «Το συγκεκριμένο σκελετικό υλικό βρέθηκε μέσα σε ανασκαφική τομή – δεν ήταν επιφανειακό εύρημα. Φαίνεται ότι από πάνω του έπεσαν πολλά πράγματα. Δείχνει ότι κατά κάποιο τρόπο το πλοίο «μπατάρισε», ξεκίνησε να παίρνει μια κλίση και μετά βυθίστηκε».
Τα ευρήματα αυτά (τα οποία ανασύρθηκαν στη δεύτερη ανασκαφική περίοδο στο διάσημο Ναυάγιο των Αντικυθήρων, που διεξήχθη από τις 28 Αυγούστου μέχρι τις 14 Σεπτεμβρίου) θα σταλούν σε εξιδικευμένα εργαστήρια προκειμένου να γίνουν οι προγραμματιζόμενες ανθρωπολογικές και γενετικές (DNA) αναλύσεις που θα δώσουν στοιχεία για τον νεκρό που εντοπίστηκε: Ηταν άντρας ή γυναίκα, ποιά ήταν η ηλικία του, ποιές ήταν οι διατροφικές του συνήθειες και γενικά ο τρόπος της ζωής του; Οι απάντήσεις που θα δοθούν θα προσφέρουν πολλές πολύτιμες πληροφορίες για το Ναυάγιο αλλά και την εποχή του.
«Οι απαντήσεις που θα πάρουμε θα μας φωτίσουν σε πολλά ζητήματα: Αν, για παράδειγμα, ο νεκρός αποδειχτεί ότι ήταν γυναίκα, δεν θα συμπεριλαμβανόταν στο πλήρωμα αλλά θα ήταν επιβάτης. Κάτι τέτοιο δείχνει ότι τα εμπορικά πλοία κατά την αρχαιότητα, εκτός από εμπορική δραστηριότητα, μετέφεραν κι ανθρώπους», μας λέει η κυρία Σίμωσι.
Οι έρευνες διεξήχθησαν σε δυο φάσεις. Η πρώτη τον Ιούνιο του 2016 (με ευρήματα όπως χρυσό δαχτυλίδι και μαρμάρινα κομμάτια αγαλμάτων) και τον Σεπτέμβριο του 2016 με τα προαναφερθέντα ευρήματα, αλλά και την καταπειρατειρία – το βυθόμετρο.
«Οι έρενες θα συνεχιστούν και το 2017 σε μικρά χρονικά διαστήματα. Η περιοχή είναι δύσκολη να προσεγγιστεί: Εχει κυματισμούς και ισχυρούς ανέμνους», μας πληροφορεί η κυρία Σίμωσι. «Η έρευνα είναι συνεργατική και γίνεται μαζί με το Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο του Woods Hole. ΄Ολα αυτά τα νέα στοιχεία μας ενθαρρύνουν να προχωρήσουμε…»
Πότε αναμένεται να δώσουν απαντήσεις οι ανθρωπολογικές και γενετικές (DNA) εξετάσεις; «Σε σύνομο χρονικό διάστημα. Θα προσπαθήσουμε όσο το δυνατό συντομότερα να μάθουμε. Να πούμε σε ένα μήνα… Θα γίνουν ανακοινώσεις», απαντά η κυρία Σίμωσι.
Τα ευρήματα του Ναυαγίου των Αντικυθήρων του δεν αποτελούν ένα κλειστό σύνολο, αφού το φορτίο του χρονολογείται από τον 4ο έως και τον 1ο αι. π.Χ. και υποδεικνύει την πρώτη γνωστή εμπορία έργων τέχνης του δυτικού κόσμου με φορτηγό πλοίο.
poios-einai-o-nekros-twn-antikuthirwn
Xρονικό της ανακάλυψης
Τον Οκτώβριο του 1900, μια ομάδα σπογγαλιέων υπό τον Δημήτριο Κοντό αποφάσισε να κρυφτεί από έντονη καταιγίδα κατά την επιστροφή του σπογγαλιευτικού από την Τυνησία στο νησί Αντικύθηρα. Όντας εκεί άρχισαν καταδύσεις για σπόγγους στην ακτογραμμή του νησιού.
Ο πρώτος που είδε το ναυάγιο στα 45 μέτρα ήταν ο Ηλίας Σταδιάτης, ο οποίος έδωσε σήμα για ανάδυση. Περιέγραψε τη σκηνή και επειδή υπήρξαν αμφιβολίες καταδύθηκε ο ίδιος ο Κοντός, για να επιστρέψει στην επιφάνεια με το μπρούντζινο χέρι ενός αγάλματος. Περιμένοντας την καταιγίδα να κοπάσει, οι δύτες περισυνέλεξαν όσα περισσότερα τέχνεργα μπορούσαν από το ναυάγιο.
Μαζί με το υπουργείο παιδείας και το βασιλικό πολεμικό ναυτικό οι σπογγαλιείς ανέλκυσαν σειρά τεxνέργων. Ο θάνατος ενός δύτη και η παράλυση άλλων από τη νόσο των δυτών έδωσε τέλος στην επιχείρηση το καλοκαίρι του 1901. Χρειάστηκαν 75 χρόνια για να επανέλθει στο ναυάγιο ο Γάλλος αξιωματικός Ζακ Υβ Κουστω το φθινόπωρο του 1976, και να ανακτήσει περισσότερα.
Το 2012 ο ενάλιος αρχαιολόγος Μπρένταν Π. Φόλεϊ του Ωκεανογραφικού Ινστιτούτου Woods Hole στις ΗΠΑ πήρε άδεια από την ελληνική κυβέρνηση να διεξάγει σειρά καταδύσεων γύρω από τις βαθιές ξέρες των Αντικυθήρων. Μια νέα αποστολή ονομάστηκε «Επιστροφή στα Αντικύθηρα» και προγραμματίστηκε για το 2014. Στις έρευνες συμμετείχε η, αξίας 1,5 εκατομμυρίου, στολή που έχει δυνατότητα παραμονής πολλών ωρών έως και 300 μέτρα στο βυθό της θάλασσας. Exosuit.
Η έρευνα των Αντικυθήρων τελεί υπό την αιγίδα της Προεδρίας της Ελληνικής Δημοκρατίας και η χρηματοδότηση της έγινε από πόρους που εξασφάλισε το Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο του Woods Hole.
1
2

Δεκάδες σκελετοί σιδηροδέσμιοι, σε μακριά συστοιχία ο ένας δίπλα στον άλλον. Πομπή   καταδικασμένων σε θάνατο; Ένας αλλόκοτος χορός εγκληματιών, εχθρών του λαού της αρχαϊκής Αθήνας που συνδέονται με το Κυλώνειο Aγος; Ποιοι είναι αυτοί που δέχτηκαν τη χαριστική βολή και βυθίστηκαν στο χώμα, πιθανότατα καταντροπιασμένοι και άκλαυτοι, καταραμένοι από την οργή του όχλου;
Μια συγκλονιστική αρχαιολογική ανακάλυψη «ανταγωνίζεται» το μεγαλοπρεπές Κέντρο Πολιτισμού του Ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος». Ενώ η Εθνική Βιβλιοθήκη και η Όπερα ετοιμάζονται για τα εγκαίνιά τους, δεκάδες σιδηροδέσμιοι σκελετοί, με το μυστήριο και το μαρτύριό τους, έρχονται ξαφνικά στο προσκήνιο ύστερα από σχεδόν τρεις χιλιετίες αναμονής!
Ως υπενθύμιση -αλλά και πανηγυρισμός- ότι τίποτα στην ελληνική γη δεν είναι όπως φαίνεται, μέσα από το χώμα του Φαλήρου αναδύεται ένας τόπος μαρτυρίου, ένας Γολγοθάς που υπήρξε αιώνες πριν από τη Σταύρωση.
Από τη μία πλευρά, το σύγχρονο συγκλονιστικό όραμα του Ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος» για το Κέντρο Πολιτισμού είναι σχεδόν έτοιμο να δοθεί στο κοινό. Από την άλλη, ταυτόχρονα με το παρόν και το μέλλον του υπέροχου ΚΠΙΣΝ που αποπερατώνεται, αποκαλύπτεται ένα αποτρόπαιο αλλά και εκθαμβωτικό παρελθόν: δεκάδες σκελετοί σιδηροδέσμιοι, σε μακριά συστοιχία ο ένας δίπλα στον άλλον. Πομπή καταδικασμένων σε θάνατο; Ένας αλλόκοτος χορός εγκληματιών, εχθρών του λαού της αρχαϊκής Αθήνας;
Ποιοι είναι αυτοί που δέχτηκαν τη χαριστική βολή και βυθίστηκαν στο χώμα, πιθανότατα καταντροπιασμένοι, άκλαυτοι και καταραμένοι από την οργή του όχλου; Όποιοι κι αν είναι, όσο μακάβρια και εάν είναι η όψη τους, αυτές οι μορφές που αποκαλύπτονται με φόντο την αυριανή Μέκκα της σύγχρονης ελληνικής κουλτούρας συνθέτουν μια εικόνα που ασκεί έναν ακατανίκητο μαγνητισμό.
Μάταια οι αρχαιολόγοι στις ανακοινώσεις τους τονίζουν τη σημασία της κεραμικής που βρέθηκε ανάμεσα στους σκελετούς – γιατί μάλλον κανείς δεν μπορεί να πάρει το βλέμμα από τα οργανικά κατάλοιπα. Οι εικόνες υπνωτίζουν, οι χειροπέδες, τα καρφιά και τα υπολείμματα του ξύλου φέρνουν πάμπολους συνειρμούς και εικασίες: για τον τρόπο που θανατώθηκαν αυτοί οι άνθρωποι, τη βίαιη και παραδειγματική τιμωρία τους, το φριχτό έγκλημα που διέπραξαν, την κατάρα του φοβερού Κυλώνειου Αγους, τον αποτυμπανισμό, δηλαδή την, κατά κάποιον τρόπο, σταύρωσή τους.
Συμβολικά, στα θεμέλια του πολιτισμού και της τέχνης βρίσκεται πόνος και αγωνία θανάτου, έγκλημα και τιμωρία. Μερικά μόνο μέτρα μακριά από τη νέα κιβωτό της ελληνικής γνώσης, το εκπληκτικό καινούριο κτίριο της Εθνικής Βιβλιοθήκης, σχεδόν δίπλα στην εξίσου επιβλητική Οπερα, ξαφνικά ακούγονται επιθανάτιες κραυγές – νοερά προφανώς. Για άλλη μια φορά η Αρχαιολογία κλέβει την παράσταση πριν καν αυτή αρχίσει.
Το δώρο της αττικής γης στο Κέντρο Πολιτισμού του Ιδρύματος Νιάρχου, εν όψει των εγκαινίων του, είναι ίσως η πιο σημαντική αρχαϊκή νεκρόπολη που ανακαλύφθηκε ποτέ στην Ελλάδα.
Σε ένα οικόπεδο συνολικής έκτασης περίπου 3.000 τ.μ., με πάνω από 1.000 τάφους και εκατοντάδες σκελετούς, καταγράφεται ο θάνατος αλλά και η ζωή στην περιοχή του Φαλήρου, σε μια περίοδο που καλύπτει τρεις αιώνες. Το συγκεκριμένο νεκροταφείο χρησιμοποιήθηκε από τον ύστερο 8ο αιώνα έως την αυγή του 5ου αιώνα π.Χ. Υπό μία έννοια είναι μια αυλή θαυμάτων, καθώς οι ερευνητές αποκαλύπτουν διαφόρων ειδών ταφές, από σώματα που απλώς ρίχτηκαν χωρίς την παραμικρή ευλάβεια και απόδοση τιμών έως παιδικά πτώματα που θάφτηκαν με τη μέθοδο του εγχυτρισμού – με άλλα λόγια, το μικροσκοπικό τους σώμα σφραγίστηκε μέσα σε ειδική νεκρική χύτρα, δηλαδή πιθάρι.
Ωστόσο, πέρα από τις λεπτομέρειες της αρχαιολογικής εργασίας, τα μεγέθη και τις λεπτομέρειες, αυτό που εξάπτει περισσότερο τη φαντασία των μη ειδικών είναι οι φασματικές μορφές εκείνων που εκτελέστηκαν, οι 80 κακούργοι που καταδικάστηκαν όχι μόνο σε βασανιστικό θάνατο, αλλά και σε αιώνια, κυριολεκτικά αιώνια δεσμά: φορώντας χειροπέδες είδαν ξανά το φως το 2016 αφού εξέτισαν ποινή… σχεδόν τριών χιλιετιών. Χάρη σε μια ιδιαίτερα ευτυχή συγκυρία, τα ευρήματα του Φαλήρου είναι πλούσια, εκπλήσσοντας ευχάριστα ακόμη και τους ίδιους τους αρχαιολόγους. Η σύσταση του εδάφους στην περιοχή, χάρη στον συνδυασμό φυσικής υγρασίας, άμμου και στρωμάτων αργίλου, βοήθησε ακόμη και τα πιο ευπαθή υλικά, όπως ένα φέρετρο εξ ολοκλήρου λαξευμένο σαν μονόξυλο, να επιβιώσουν μέχρι σήμερα. Και είναι ακριβώς η κατάσταση των ευρημάτων που επέτρεψε στους αρχαιολόγους να μιλήσουν με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση για τον περιβόητο αποτυμπανισμό.
Ο φριχτός αποτυμπανισμός
Πρόκειται για τη μέθοδο βασανισμού που προηγήθηκε της σταύρωσης, τουλάχιστον όπως αυτή έγινε γνωστή ύστερα από τον θάνατο του Ιησού. Ομως υπάρχουν χτυπητές ομοιότητες ανάμεσα σε αυτούς τους δύο τρόπους θανάτωσης – και κυρίως το κάρφωμα του γυμνού ανθρώπινου σώματος σε ένα κομμάτι ξύλο. Εστω και εάν στον αποτυμπανισμό το ξύλο ήταν κατ’ ουσίαν μια πεπλατυσμένη επιφάνεια, μια απλή σανίδα, και όχι ένας σταυρός. Και εάν η πόση του κώνειου θεωρείται μια πιο πολιτισμένη εκτέλεση της θανατικής ποινής, δεν πρέπει να ξεχνά κανείς ότι η βαναυσότητα, με διάφορες μορφές, δεν έλειψε ποτέ από την αρχαία Αθήνα.
Είναι σαφές ότι ο αποτυμπανισμός φαντάζει περισσότερο ταιριαστός στα λιγότερο κατεργασμένα ήθη της αρχαϊκής περιόδου – εξάλλου τα «φιλοσοφούμεν» και «φιλοκαλούμεν» του Περικλή απείχαν ακόμη εκατοντάδες χρόνια στην πορεία προς το μέλλον.
Από την πρώτη στιγμή οι αρχαιολόγοι της σημερινής ανασκαφής στον περίβολο του ΚΠΙΣΝ επισήμαναν διακριτικά τη σύνδεση των ευρημάτων τους με παρόμοια αποκάλυψη που είχε γίνει πριν από έναν αιώνα στην ίδια περιοχή. Η επικεφαλής αρχαιολόγος, προϊσταμένη της ΚΣΤ’ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Στέλλα Χρυσουλάκη, πρόσφατα ενημέρωσε το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (ΚΑΣ) ότι «βρισκόμαστε πολύ κοντά στο σκάμμα του 1915, τα ευρήματα του οποίου είχαν συγκλονίσει τότε την Αθήνα. Ο τελευταίος από τη σειρά των 80 δεσμωτών, που αποκαλύφθηκε στις 31 Μαρτίου 2016, φέρει κλοιούς στα πόδια, πράγμα που ίσως συνδέει το πολυάνδριο της Εσπλανάδας (σ.σ.: του τεχνητού καναλιού μέσα στο σύμπλεγμα κτιρίων του ΚΠΙΣΝ) με τους αποτυμπανισμένους που αποκαλύφθηκαν έναν αιώνα νωρίτερα».
Οι αποτυμπανισμένοι στους οποίους αναφέρεται η κυρία Χρυσουλάκη είχαν κάνει την εμφάνισή τους το 1915, όταν η λεωφόρος Συγγρού ήταν ακόμη χωματόδρομος – αν και αμαξιτός. Και μολονότι οι παλαιοί σκελετοί υστερούσαν αριθμητικά έναντι των σημερινών, καθώς ήταν μόλις 17, είχαν συνταράξει την αθηναϊκή κοινωνία. Εξ αφορμής αυτού του ευρήματος, ο τότε έφορος αρχαιοτήτων Αττικής Αντώνιος Κεραμόπουλλος δημοσίευσε μια μελέτη αφιερωμένη ειδικά στον αποτυμπανισμό. Από αυτή την επιστημονική διατριβή του 1923, η οποία παραμένει μέχρι σήμερα αξεπέραστη, μαθαίνουμε ότι «το τύμπανον ή τύπανον ήτο θανατικόν εργαλείον του δημίου». Ο Κεραμόπουλλος περιγράφει καταλεπτώς το πώς κάρφωναν τα μέλη του κατάδικου σε ένα πλατύ κομμάτι ξύλο, πώς τον ανέβαζαν και τον έστηναν κάθετα, βυθίζοντας το κάτω άκρο της σανίδας στο χώμα.
Ο αποτυμπανιζόμενος φρουρούνταν ώστε να μη δεχτεί φροντίδα, τροφή ή βοήθεια να αποδράσει, σταδιακά πάθαινε εξαρθρώσεις και υπέφερε μέχρι την τελευταία του πνοή. Απ’ ό,τι φαίνεται, καθόλου σπάνια το πλήθος αναλάμβανε την αυτοδικία και λιθοβολούσε, μαστίγωνε ή χτυπούσε με ρόπαλα τον ακινητοποιημένο κακούργο, ενώ υπήρχε πρόβλεψη και για τη χαριστική βολή σε περίπτωση που ο θάνατος καθυστερούσε. Στο κείμενό του ο Κεραμόπουλλος περιγράφει το πώς ένας από τους 17 αποτυμπανισμένους είχε γίνει τόσο πολύ έρμαιο της οργής του όχλου ώστε κατέληξε διαμελισμένος μέσα στον ομαδικό λάκκο της ταφής – με μανία ξέσκισαν το σώμα μαζί με τη σανίδα στην οποία ήταν καρφωμένος. Σε άψογη καθαρεύουσα, η αυθεντική περιγραφή έχει ως εξής: «Οι 17 κακούργοι ετάφησαν άνευ κτερισμάτων, ου μόνον άφιλοι και άκλαυτοι, αλλά βεβαίως και μισούμενοι και υβριζόμενοι και λοιδορούμενοι. Εις εξ αυτών συνεκέντρωσεν εφ’ εαυτόν την οργήν και την μανίαν του πλήθους πιθανώς εις βαθμόν τηλικούτον, ώστε και το σώμα αυτού και το τύμπανον, εφ’ ου ήτο προσδεδεμένος, τυπτόμενα και διασυρόμενα εσχίσθησαν εις δύο».
Εύλογα, ο Αντώνιος Κεραμόπουλλος αναρωτιέται -ακριβώς όπως και οι σημερινοί αρχαιολόγοι- ποιο ήταν το αδίκημα που είχαν διαπράξει οι 17 του Φαλήρου και τιμωρήθηκαν με τόση αγριότητα από τους Αθηναίους. Και απαντά ο ίδιος προτείνοντας την εξής θεωρία: «Είνε μάλλον λησταί, πειραταί». Αντιθέτως, η κυρία Χρυσουλάκη και οι συνεργάτες της τείνουν προς το πολιτικό έγκλημα για τους δικούς τους αποτυμπανισμένους. Οι σύγχρονοι αρχαιολόγοι υποθέτουν ότι η νεκρική κουστωδία των 80 σκελετών που βρήκαν στη μέλλουσα Εσπλανάδα του ΚΠΙΣΝ ενδέχεται να σχετίζεται με το Κυλώνειο Αγος.
Το Κυλώνειο Αγος
Οπως σημειώνει η κυρία Χρυσουλάκη, «στο νότιο τμήμα του σκάμματος, και μάλιστα στην ανώτερη στρώση της νεκρόπολης, δηλαδή σε βάθος μόλις 2,5 μέτρων από την επιφάνεια, ανακαλύφθηκε πολυάνδριο, ομαδική ταφή 80 δεσμωτών, οι οποίοι είναι τοποθετημένοι ο ένας δίπλα στον άλλον, αρκετοί δε από αυτούς φέρουν χειροπέδες. Το σημαντικό στοιχείο του ευρήματος είναι ότι μπορεί να χρονολογηθεί με ασφάλεια εξαιτίας δύο τριφυλλόστομων οινοχόων που βρέθηκαν, τοποθετώντας το στο τρίτο τέταρτο του 7ου αιώνα (650-625 π.Χ.), γεγονός που ενδέχεται να το συνδέει με το Κυλώνειον Αγος».
Ο Κύλων ήταν νεαρός αριστοκράτης ο οποίος, αφού θριάμβευσε στους Ολυμπιακούς Αγώνες, θέλησε να εξαργυρώσει τη δόξα του καταλαμβάνοντας την Ακρόπολη των Αθηνών. Σε μια πράξη υπέρτατης αλαζονείας, θέλησε να αυτοανακηρυχθεί τύραννος. Αυτό συνέβη κάπου ανάμεσα στο τέλος του 7ου και την αρχή του 6ου αιώνα π.Χ. , η κατάληξη του γεγονότος όμως στοίχειωσε τους Αθηναίους σχεδόν για πάντα από τότε. Η απόπειρα υφαρπαγής της εξουσίας από τον Κύλωνα και τους οπαδούς του πνίγηκε στο αίμα το 626 ή το 623 π.Χ., καθώς οι συνωμότες πολιορκήθηκαν και σφαγιάστηκαν από τον λαό της Αθήνας, τον περίφημο δήμο, ο οποίος παρακινήθηκε από τον άρχοντα Μεγακλή. Ωστόσο, η άγρια μαζική εκτέλεση των στασιαστών (πλην του ίδιου του Κύλωνα και του αδελφού του που είχαν καταφέρει να διαφύγουν) είχε γίνει με δόλο και εξαπάτηση, καθώς δολοφονήθηκαν ενώ οι ίδιοι είχαν λάβει διαβεβαιώσεις ότι θα αντιμετωπιστούν ως ικέτες και άρα θα απολάμβαναν την ασυλία ως προστατευόμενοι των θεών μέχρι τη δίκη τους. Το αμάρτημα που διέπραξαν οι φονιάδες ήταν ασύλληπτο, καθώς επέδειξαν θρασεία ασέβεια προς τους θεούς, κάτι που επέσυρε τη δίκαιη οργή τους εις βάρος της πόλης. Σε αυτό το άγος, δηλαδή το μίασμα, την ασυγχώρητη αμαρτία και ιεροσυλία, αποδόθηκαν τα δεινά που ενέσκηψαν αμέσως στην πόλη της Αθήνας, με μια επιδημία που αποδεκάτισε τον πληθυσμό της.
Τα ιστορικά στοιχεία είναι ελάχιστα και συγκεχυμένα γύρω από αυτό καθαυτό το Κυλώνειο Αγος, το πώς δηλαδή χάθηκαν σε λουτρό αίματος από το μαχαίρι συμπολιτών τους άνδρες Αθηναίοι – και δη δεμένοι με ταινίες από τον ναό της Πολιάδος Αθηνάς, εάν ήταν ο Αλκμεωνίδης Μεγακλής που διέταξε τη σφαγή κ.ο.κ. Παρ’ όλα αυτά, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το συγκεκριμένο τραγικό περιστατικό ήταν σημείο της βαθιάς κρίσης στην οποία περιήλθε η αρχαϊκή Αθήνα. Από οικονομική και κοινωνική άποψη είχε έρθει η ώρα των μεγάλων αλλαγών: η υπό διαμόρφωση αθηναϊκή δημοκρατία έπρεπε να αυτοθεσπιστεί αλλά και να αυτοπροστατευτεί με στέρεη νομοθεσία, οι κοινωνικές τάξεις να επαναπροσδιορίσουν τον συσχετισμό και την πρόσβαση στην εξουσία. Οι νόμοι του Δράκοντα και κατόπιν του Σόλωνα ήταν τα μεθεόρτια του Κυλώνειου Αγους, στα οποία όμως θεμελιώθηκε το θαύμα της κλασικής Αθήνας.

Η Νεκρόπολη του Φαλήρου που βρέθηκε στον χώρο του Κέντρου Πολιτισμού του Ιδρύματος Νιάρχου καλύπτει μια περίοδο που εκτείνεται σε περίπου τρεις αιώνες – από τον 8ο π.Χ. έως την αυγή του 5ου π.Χ.
Η αρχαιολόγος της ανασκαφής του Φαλήρου Στέλλα Χρυσουλάκη αναφέρει ότι «από την ομαδική ταφή των 80 ανδρών έχει καθαριστεί το 50% και φαίνεται ότι είναι νέοι άνδρες, καλοζωισμένοι, με άριστη οδοντοφυΐα, και εκ πρώτης όψεως δεν έχουν κατάγματα στα οστά. Ενας μόνο είχε αιχμή βέλους καρφωμένη στον ώμο και η εξήγηση είναι ότι ίσως είχε αιχμαλωτιστεί». Θα μπορούσαν αυτοί οι νεκροί δεσμώτες να είναι Αλκμεωνίδες, να ανήκουν στους ιερόσυλους σφαγιαστές των «εταίρων» του Κύλωνα; Το ότι στο γένος των Αλκμεωνιδών ανήκε και ο Περικλής περιπλέκει εξαίσια την ιστορία των 80 σκελετών του Φαλήρου.
Η ευλογία της μοίρας
Η ανασκαφή της νεκρόπολης είναι ιδιαίτερα τυχερό γεγονός, καθώς διενεργείται κυριολεκτικά μέσα στην αυλή του Κέντρου Πολιτισμού του Ιδρύματος Νιάρχου. Η άπλετη χρηματοδότηση και η κορυφαία τεχνική υποστήριξη είναι εξασφαλισμένες για το μίνι αρχαιολογικό χωριό που έχει δημιουργηθεί επί τόπου. Χωρίς την αγωνία των υλικών πόρων, οι επιστήμονες έχουν το μοναδικό προνόμιο έναντι πολλών συναδέλφων τους να αφοσιωθούν σχετικά απερίσπαστοι στην έρευνά τους, η οποία δεν είναι καθόλου εύκολη, κυρίως λόγω του τεράστιου όγκου των ευρημάτων: από τις συνολικά 1.069 ταφές, οι 587 είναι διανοιγμένες στο μαλακό αμμώδες έδαφος σαν λάκκοι, οι 358 είναι εγχυτρισμοί, δηλαδή ταφές βρεφών και νηπίων μέσα σε αγγεία, και οι 88 είναι ταφικές πυρές. Επιπλέον αυτών, έχουν ανακαλυφθεί 11 ταφές σε λάρνακες, 9 κιβωτιόσχημοι τάφοι και 15 ταφές ζώων.
Χάρη στις δυνατότητες και την αίγλη του Ιδρύματος Νιάρχου, στην ανασκαφή εμπλέκονται ήδη διαπρεπείς επιστήμονες από το εξωτερικό, όπως η καθηγήτρια Βιοαρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Αριζόνα Τζέιν Μπουίκστρα, ο καθηγητής Γεωαρχαιολογίας Τάκης Καρκάνας κ.ά.
Από τους 1.069 τάφους, μόλις το 20% είναι κτερισμένοι, δηλαδή περιέχουν μικρά αγγεία. Από αυτό το 20%, τα 3/4 αφορούν σε παιδικούς εγχυτρισμούς, στοιχείο που μαρτυρά ότι ο πληθυσμός που χρησιμοποιούσε το νεκροταφείο έδειχνε ιδιαίτερη φροντίδα για τα παιδιά. Βέβαια, τόσο από αρχαιολογική όσο και από ανθρωπολογική σκοπιά η μελέτη των ευρημάτων βρίσκεται σε πολύ πρώιμο στάδιο. Παρ’ όλα αυτά, οι επιστήμονες διαπιστώνουν απουσία μεγάλων κοινωνικών διαφοροποιήσεων μεταξύ των νεκρών, ενώ, εξαιρουμένων των δεσμωτών, φαίνεται ότι στην πλειονότητά τους όσοι είχαν ταφεί στη Νεκρόπολη του Φαλήρου ήταν άνθρωποι του μόχθου, καταπονημένοι από τις σκληρές εργασίες, υποσιτισμένοι και με εύθραυστη υγεία λόγω αναιμίας κ.λπ.
Κάποιοι από αυτούς τους σκελετούς θα βρουν φιλοξενία και ανάπαυση σε ένα μικρό μουσείο που θα λειτουργεί στην είσοδο του ΚΠΙΣΝ. Ενδεχομένως, μερικοί από αυτούς να ήταν οι δεσμώτες, οι κατάδικοι που ξεψύχησαν μετά τον ανελέητο βασανισμό τους.
Ειδικά γι’ αυτούς, ίσως ο μελλοντικός επισκέπτης θα πρέπει να έχει κατά νου ότι αντικρίζει θανατωμένους διά αποτυμπανισμού. Όπου ο αποτυμπανισμός έχει ετυμολογική σχέση με το τύπτομαι, που σημαίνει χτυπιέμαι. Όπως και το τύπτομαι με τις τύψεις.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου