Λίγοι υπηρετούν την Αλήθεια γιατί λίγοι έχουν τη θέληση και λιγότεροι τη δύναμη για να είναι δίκαιοι

-"Μητρός τε και πατρὸς και των άλλων προγόνων απάντων τιμιώτερόν εστιν η Πατρὶς και σεμνότερον και αγιώτερον και εν μείζονι μοίρα και παρα θεοίς και παρ᾿ ανθρώποις τοις νουν έχουσι." -
-"Έστ' ήμαρ ότε Φοίβος πάλιν ελεύσεται καί ές αεί έσεται"
- "Άλ, εσύ που είσαι το Φως, έλα στη Γή!
Κι εσύ Έλ ρίξε τις ακτίνες σου στην ιλύ που ψήνεται
(που βρίσκεται σε κατάσταση αναβρασμού).
Ας γίνει ένα καταστάλαγμα (μια ξηρά)
για να μπορέσουν τα Εγώ να ζήσουν, να υπάρξουν
και να σταθούν πάνω στην παλλόμενη Γη.
Ας μην επικρατήσει η νύχτα, που είναι το μικρόν,
και κινδυνέψει να ταφεί (να σβήσει, να χαθεί)
το καταστάλαγμα του πυρός μέσα στην αναβράζουσα ιλύ,
και ας αναπτυχθεί η Ψυχή, που είναι το μέγιστο,
το σημαντικότερο όλων!"

Αρχειοθήκη ιστολογίου

Παρασκευή, 1 Απριλίου 2016

Η εισαγωγή του νέου νομίσματος επί Όθωνα. Η δραχμή του 1833.Ο Καποδίστριας, ο Φοίνικας και το πρώτο νομισματικό σύστημα στην Ελλάδα

ΔΡΑΧΜΗ 1833
ΔΡΑΧΜΗ 1833
Στη προηγούμενη ανάρτηση μας [1] αναφερθήκαμε στο Φοίνικα και το πρώτο νομισματικό σύστημα της Ελλάδος (1828), που βασίζονταν στο νομισματικό κανόνα του αργυρού. Το 1831 έγινε παραγγελία εκτύπωσης χαρτονομισμάτων (paper money). Ορίστηκε η τότε Εθνική Τράπεζα [2], όπως ρητά αναφέρεται, να εκτυπώσει χαρτονομίσματα με την αιτιολογική σκέψη να αποπληρωθούν τα έξοδα του κράτους και να μην επιβαρυνθούν με νέους φόρους η γεωργία και το εμπόριο [3]Το 1832 η Ε’ Εθνική Συνέλευση το 1832 εξέδωσε δύο σημαντικά ψηφίσματα σε σχέση με το νόμισμα [4], ενώ το σπουδαιότερο πολιτικό της έργο ήταν η ψήφιση του Πολιτικού Συντάγματος του 1832 [5], το οποίο αλλά δεν εφαρμόστηκε από τον Όθωνα. Με το τελευταίο εξουσιοδοτείται μεταξύ άλλων το Νομοθετικό Σώμα να κανονίζει το νομισματικό σύστημα [6].
Το 1833 η αλλαγή του νομισματικού συστήματος έγινε με τη θεσμοθέτηση της οθωνικής δραχμής [7], η οποία δεν βασίστηκε στο Φοίνικα. Ήταν κατ’ ουσία δύο διαφορετικά νομίσματα. Καθορίστηκε στα πλαίσια αυτά η κοπή αργυρών και χρυσών δραχμών και ορίζονταν η ανταλλακτική σχέση χρυσού-αργυρού. Ο νομισματικός κανόνας ήταν ο αργυρός, αλλά «υποδηλώνονταν στο βάθος» ο διμεταλλισμός(«χωλός διμεταλλισμός») [8]Η δραχμή όπως και ο Φοίνικας παλαιότερα συνδέθηκε αρχικά με το ισπανικό δίστηλο του οποίου αποτελεί το 1/6 [9]. Την ίδια εποχή το διεθνές νομισματικό σύστημαβασίζονταν στο διμεταλλισμό του Γαλλικού φράγκου και η Αγγλία βρίσκονταν de jure στο χρυσό κανόνα(Gold Standard) από το 1821 και de facto από το 1717 [10].
Το διάταγμα του 1833 που αναφέρθηκε παραπάνω αποτελείται από 22 άρθρα. Σύμφωνα με αυτό η Δραχμή συνίσταται από 9 μόρια αργυρού καθαρού και ένα μόριο χαλκού. Παράλληλα προβλέπονται πολλαπλάσια και υποδιαιρέσεις της Δραχμής (πεντάδραχμο, ημίδραχμο, τέταρτον δραχμής). Όλα τα αργυρά νομίσματα φέρουν στο ένα μέρος το πρόσωπο του βασιλιά Όθωνα με τη περιγραφή «Όθων Βασιλεύς της Ελλάδος» [11]. Στο άλλο μέρος τα παράσημα του κράτους και τη σημείωση τιμής του νομίσματος και το έτος εκτυπώσεως. Επίσης προβλέφθηκε η εκτύπωση χρυσών νομισμάτων 20 και 40 δραχμών με αναλογία 9 μόρια καθαρού χρυσού και 1 μόριο αργυρού.
Το ποσό των εκδοθέντων νομισμάτων θα κανονίζονταν, σύμφωνα με ρητή πρόβλεψη, κατά τις ανάγκες του κράτους [12]. Παράλληλα υπήρχε πρόβλεψη για το ότι μόνο ελληνικά  νομίσματα θα δέχονταν τα δημόσια ταμεία με ρητές εξαιρέσεις ξένων νομισμάτων που καθορίζονταν η  αξία τους σε δραχμές. Στις σχέσεις μεταξύ των πολιτών απαγορεύονταν η χρήσης ξένων χαλκονομισμάτων και ξένων ψιλών νομισμάτων (billon) [13]. Σε άλλο διάταγμα ορίζονταν τα περί ανταλλαγής με τα ελληνικά παλαιά χαλκονομίσματα [14]. Λίγο αργότερα απαγορεύτηκαν τα τούρκικα νομίσματα [15].
Οι πρώτες κοπές έγιναν στο Βασιλικό Νομισματοκοπείο του Μονάχου. Χαρακτηριστικό γεγονός είναι ότι αργυρά νομίσματα της δραχμής και χάλκινες υποδιαιρέσεις είχαν ήδη κοπεί το 1832, δηλαδή πριν υπογραφεί το βασιλικό διάταγμα έκδοσης τους. Το Βασιλικό Νομισματοκοπείο Αθηνών συστήθηκε το 1836 [16], και ξεκίνησε τις εργασίες του με την κοπή χάλκινων νομισμάτων και, ενώ το Μόναχο αδυνατούσε να εφοδιάσει την ελληνική αγορά με την αναγκαία ποσότητα αργυρών νομισμάτων, την ανάγκη αυτή κάλυψε το Νομισματοκοπείο των Παρισίων [17]. Αυτή η περίοδος (1832-1834) της κοπής των νομισμάτων στο βαυαρικό και γαλλικό νομισματοκο­πείο χαρακτηρίζεται ενίοτε ως η πρώτη περίοδος.
Σχετικά (ενδεικτικά):
  • [1]  Ο Καποδίστριας, ο Φοίνικας και το πρώτο νομισματικό σύστημα στην Ελλάδα (δημοσίευση 21 Ιανουαρίου 2016)
  • [2]  Η Τράπεζα με την επωνυμία «Εθνική Τράπεζα», όπως την γνωρίζουμε σήμερα ιδρύθηκε αργότερα όπως θα δούμε σε επόμενο άρθρο.
  • [3] Με το ψήφισμα ΚΖ ‘ της 17ης Ιουνίου 1831 και  τον οργανισμό χαρτονομισμάτων της 30ης Ιουνίου 1831, Γενική Εφημερίς της Ελλάδος , 1831, αρ.φ. 50 (1) (2)
  • [4] Ψήφισμα Δ’ της 4ης  Ιανουαρίου 1832 [1] [2] [3]. Επίσης σχετικό είναι  το Ψήφισμα Ζ’ της 27ης  Ιανουαρίου 1832 [1] [2]. Τα δύο αυτά ψηφίσματα αφορούσαν μεταξύ άλλων την ποσότητα και την κυκλοφορία των χαρτονομισμάτων.
  • [5] Χαρακτηρίστηκε «Ηγεμονικό», διότι προέβλεπε κληρονομικό αρχηγό του κράτους, τον Ηγεμόνα (βλ. άρθρα 53 και 217).
  • [6] Άρθρο 95 του Πολιτικού Συντάγματος του 1832. Γνωστού και ως «Ηγεμονικού» Στο άρθρο 232 που αναφέρεται στο κεφάλαιο για τις αρμοδιότητες του ηγεμόνα «ορίζει τα περί νομισμάτων μετά του νομοθετικού …».
  • [7] Διάταγμα 8/20 Φεβρουαρίου 1833 «περί ρυθμίσεως νομισματικού συστήματος». Μπορείτε να κατεβάσετε το ΦΕΚ πατώντας εδώ ΦΕΚ 2/1833
  • [8] Για τη διάσταση στη βιβλιογραφία σχετικά με το αν το νομισματικό σύστημα της δραχμής του Όθωνα είναι ή όχι διμεταλλικό βλ.Ένωση Ελληνικών Τραπεζών, Δρ. Αικατερίνη ΜπρεγιάννηΝόμισμα και Νομισματικές κρίσεις στην Ελλάδα. Από τον Καποδίστρια στον Όθωνα 1828-1866, σελίδα 194 και υποσημείωση 23.
  • [9] Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, «Η ιστορική διαδρομή της νομισματικής μονάδας στην Ελλάδα», Νίκος Μοσχονάς «Νομίσματα Επτανήσου Πολιτείας και Ιονίου Κράτους», σελ. 108
  • [10] Greek monetary economics in retrospect: the adventures of the drachma, σελ. 5, Sophia Lazaretou, Bank of Greece, Economic Research Department.
  • [11] Όπως έχουμε ήδη αναφέρει ο Όθωνας αναγορεύτηκε Βασιλιάς με τη Συνθήκη του Λονδίνου το 1832 (για την οποία θα υπάρξει ειδικό άρθρο). Έχουμε όμως ήδη δημοσιεύσει άρθρο (η πρώτη δημοσίευση μας) σχετικά με την άφιξη του Όθωνα και το λόγο του στο Ναύπλιο.  Το πρώτο ΦΕΚ / Ο λόγος του Όθωνα στο Ναύπλιο (δημοσίευση 18 Σεπτεμβρίου 2015). Με τη Συνθήκη του Λονδίνου του1832 εκτός της αναγόρευσης του Όθωνα συμφωνήθηκε και επίσημα το δάνειο των 60 εκατομμυρίων φράγκων. Έχουμε ήδη αναφερθεί σε προηγούμενα άρθρα μας στο ζήτημα του δανείου του 1832 υπό την εγγύηση των τριών Μεγάλων δυνάμεων: Η αίτηση του δανείου είχε ήδη γίνει από το 1831 επί Καποδίστρια, αλλά δεν είχε υλοποιηθεί τότε. Το δάνειο αυτό συμφωνήθηκε το 1832 και η σύμβαση έγινε το 1833. Έχουμε ήδη δει ότι σχετίζεται και με το Διεθνή Έλεγχο του 1857, ενώ όρος αποπληρωμής του υπήρχε και στον Διεθνή Οικονομικό Έλεγχο του 1898.
  • [12] Άρθρο 13 του Διατάγματος 8/20 Φεβρουαρίου 1833.
  • [13] Άρθρο 17-20 του Διατάγματος 8/20 Φεβρουαρίου 1833. Βλ. επίσης Διάταγμα 13 Απριλίου/3 Μαΐου 1833 «περί αλλαγής των παλαιών χαλκονομισάτων». Μπορείτε να κατεβάσετε το ΦΕΚ πατώντας εδώ ΦΕΚ 16/1833
  • [14] Διάταγμα 19 Σεπτεμβρίου /29 Οκτωβρίου 1833 «περί ανταλλαγής των παλαιών ελληνικών νομισμάτων  χαλκονομισμάτων». Μπορείτε να κατεβάσετε τα ΦΕΚ πατώντας εδώ ΦΕΚ 30/1833 και ορίστηκαν τα ταμεία ανταλλαγής. Μπορείτε να κατεβάσετε τα ΦΕΚ πατώντας εδώ  ΦΕΚ 31 / 1833.
  • [15] Διάταγμα 17/29 Αυγούστου 1833 «περί απαγορεύσεως τουρκιών νομισμάτων». Μπορείτε να κατεβάσετε τα σχετικά ΦΕΚ πατώντας εδώ ΦΕΚ 25/1833 και Διάταγμα 4 Οκτωβρίου 1833 ΦΕΚ 35/1833.
  • [16] Διάταγμα 15/27 Ιουνίου 1836 «περί συστάσεως Νομισματοκοπείου και Σφραγιστηρίου». Μπορείτε να κατεβάσετε το σχετικό ΦΕΚ πατώντας εδώ ΦΕΚ 27/1836
  • [17] Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, «Η ιστορική διαδρομή της νομισματικής μονάδας στην Ελλάδα»,Γεώργιος Γεωργιοπουλος«Το νεοελληνικό νόμισμα από την ανεξαρτησία μέχρι σήμερα», σελ. 132. Βλ. και τον πίνακα σελ. 133. Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφέρουμε ότι με το Διάταγμα «περί αλλαγής των παλαιών χαλκονομισάτων» του 1833 ( σελ. 107 του ΦΕΚ) αναγνωρίζεται το πρόβλημα της μη ύπαρξης καλά οργανωμένου νομισματοκοπείου στην Ελλάδα και παράλληλα όπως αναφέρεται ρητώς«ούτε εδυνήθημεν κατά την προσδοκία μας να πορισθώμεν από εξωτερικά νομισματοκοπεία την αναγκαία ποσότητα νεοτύπων Ελληνικών χαλκονομισμάτων».
    Ένας άνθρωπος γεννημένος μετά την είσοδο στο ευρώ, ενδεχομένως δύσκολα αντιλαμβάνεται το ιστορικό βάθος και τη σύνδεση ή την επανάληψη πολλών εννοιών, θεσμών και γεγονότων [1]. Από την έκρηξη της επανάστασης του 1821 και έπειτα έχουμε μία μετάβαση από τα λεγόμενα «αρχέγονα» νομίσματα (οθωμανική λίρα, γρόσι, μετζίτι) στο νόμισμα ή το χαρτονόμισμα των ελληνικών εκδοτικών τραπεζών. Την εποχή πριν τον Ι. Καποδίστρια οι επαρχίες που συγκρότησαν το ελληνικό κράτος και οι δημόσιες οικονομικές αρχές τους γνώριζαν ποικιλία συναλλακτικών μέσων (τούρκικα νομίσματα, ισπανικά δίστηλα, γερμανικά και αυστριακά τάλληρα, βαυαρικές κορώνες, αγγλικές κορώνες, ντούπια κτλ.). Η αδυναμία των αρχών να παρέμβουν με τον καθορισμό και την κοπή ελληνικού νομίσματος διατηρήθηκε τα πρώτα χρόνια της απελευθέρωσης.
    Δεν είναι τυχαίο ότι η αξία του νομίσματος και της νομισματικής σταθερότητας έγινε νωρίς αντιληπτή και στην επαναστατημένη Ελλάδα. Το νόμισμα αντανακλά όπως συχνά αναφέρεται την «αυθεντία» της Διοίκησης που το εκδίδει όσο και της κοινωνίας που το χρησιμοποιεί. Από τις αρχές συγκρότησης του ελληνικού κράτους η πολιτική ιστορία της χώρας συνδέεται με τα διαδοχικά στάδια του νομισματικού συστήματος, το διαδοχικό καθορισμό συνόρων, τις ελλείψεις συναλλακτικών μέσων (αποτυπωμένες σε υπερτιμήσεις παλαιών νομισμάτων και όξυνσης του παιγνίου του συναλλάγματος), τα δημόσια δάνεια και το συνακόλουθο χρέος.
    Η Ελλάδα από την εισαγωγή του πρώτου νομισματικού συστήματος το 1828 και τον κανόνα του αργυρού, μέχρι το Σεπτέμβριο του 1936 όταν μετά την υποτίμηση του γαλλικού φράγκου και τη διάλυση του Gold Bloc η δραχμή συνδέθηκε µε τη «ζώνη επιρροής της στερλίνας» [2], είχε βιώσει οκτώ εναλλαγές μεταλλικού κανόνα και κανόνα χαρτονομίσματος [3].
    Με την έναρξη του Αγώνα του 1821 στην Ελλάδα, ιδρύθηκαν τα πρώτα τοπικά πολιτεύματα. Η αξία, η ανάγκη και η σημασία του νομίσματος είχε γίνει αντιληπτή εξαρχής. Όπως αποτυπώνεται και στη Νομική Διάταξις της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος με τη φράση «Η εθνική βουλή κόπτει νομίσματα εις του Έθνους το όνομα» [4]. Το ζήτημα της κοπής νομίσματος «νέο σύστημα νομισμάτων» είχε απασχολήσει ήδη από το 1822 [5]. Επίσημες συζητήσεις σχετικά με την ανάγκη προσδιορισμού της νομισματικής μονάδας ανάγονται ήδη από το 1825 [6].
    Η Γ’ Εθνική Συνέλευση με το Ζ’ ψήφισμα της 3ης Απριλίου εξέλεξε τον Ιωάννη Καποδίστρια ως Κυβερνήτη της Ελλάδος [7], ενώ στις αρχές του Μαΐου του 1827 υπογράφτηκε και δημοσιεύτηκε το νέο Σύνταγμα με τίτλο «Πολιτικόν Σύνταγμα της Ελλάδος». Στο τελευταίο προβλέπεται [8] μεταξύ των αρμοδιοτήτων της Βουλής, να «κανονίζει το νομισματικόν σύστημα, προσδιορίζουσα το βάρος, την ποιότητα, τον τύπον και τ’ όνομα εκάστου νομίσματος, καθ’ όλην την επικράτειαν». Στις 6 Ιανουαρίου του 1828 ο Καποδίστριας έφτασε στο λιμάνι του Ναυπλίου και κατόπιν στις 11 του ίδιου μήνα στην Αίγινα. Από τις σημαντικότερες πράξεις του νέου Κυβερνήτη ήταν η ίδρυση της «Εθνικής Χρηματιστηριακής Τράπεζας»και η υιοθέτηση του «Φοίνικα»Το νομισματικό σύστημα του φοίνικα αποτελεί το πρώτο εθνικό νόμισμα του Ελληνικού Κράτους.
    Κατόπιν η Δ’ Εθνοσυνέλευση εξέδωσε σημαντικά επίσης ψηφίσματα όπως το Γ’ ψήφισμα που αφορούσε την επικύρωση του διατάγματος για το κατάστημα και την προικοδότηση με εθνικά κτήματα της Εθνικής Χρηματιστηριακής Τράπεζας [9], την αίτηση εγγυήσεως των Μεγάλων Δυνάμεων για τη σύναψη εξωτερικού δανείου 60 εκατομμυρίων φράγκων [10], την απαλλαγή της χώρας από τα εξωτερικά δάνεια του 1824 και 1825 (δάνεια ανεξαρτησίας[11]. Με το ψήφισμα Ε’ της 29ης Ιουλίου προβλεπόταν ησύσταση κώδικα δημοσίου χρέους [12], κάτι που φαντάζει πρωτοποριακό μέχρι και σήμερα.
    Επιπρόσθετα η Δ’ Εθνοσυνέλευση με το ψήφισμα Ζ’ της 31ης Ιουλίου 1829 [13] αναγνώρισε την ανάγκη και ενέκρινε την κοπή εθνικού νομίσματος και την ίδρυση εθνικού Νομισματοκοπείου. Στις 19 Μαΐου 1829 ο Κυβερνήτης δίνει εντολή για την έναρξη των εργασιών του νομισματοκοπείου και στις 27 Ιουνίου έχουμε το πρώτο νόμισμα της αναγεννημένης Ελλάδας στην Αίγινα, στο νησί όπου πριν από αιώνες (6ος π.Χ.) είχαν κοπεί τα πρώτα νομίσματα του ελλαδικού χώρου [14]. Ο Φοίνικας ήταν νόμισμα αργυρό με αναλογία τίτλου εννέα μερών αργυρού και ενός χαλκού. Ο νομισματικός κανόνας είναι ο άργυρος.
    Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφερθεί ότι στις 22 Ιανουαρίου/3 Φεβρουαρίου 1830 η Διάσκεψη του Λονδίνου, ύστερα από αγγλική πρόταση, διακήρυξε την πολιτική ανεξαρτησία της Ελλάδος. Το γεγονός αυτό συνιστούσε την πρώτη διεθνή αναγνώριση του Ελληνικού Κράτους, συνεπώς ίδρυση και έναρξη της υπάρξεως του στη διεθνή κοινωνία [15]. Κατόπιν η Δ’ Εθνοσυνέλευση με ψήφισμα της τον Οκτώβρη του 1830 [16] καθόρισε τις συναλλαγματικές ισοτιμίες των σημαντικότερων ξένων νομισμάτων ως προς το Φοίνικα και απαγόρευε την κυκλοφορία ξένων χάλκινων νομισμάτων και τούρκικων του 1826. Στις 27 Σεπτεμβρίου 1831 ο Ι. Καποδίστριας δολοφονείται. Λίγο μετά τη δολοφονία του το 1831 ορίστηκε [17] η τότε Εθνική Τράπεζα, όπως ρητά αναφέρεταινα εκτυπώσει χαρτονομίσματα με την αιτιολογική σκέψηνα αποπληρωθούν τα έξοδα του κράτους και να μην επιβαρυνθούν με νέους φόρους η γεωργία και το εμπόριο [18].
    Τέλος η Ε’ Εθνική Συνέλευση εξέδωσε δύο σημαντικά ψηφίσματα σε σχέση με το νόμισμα [19], ενώ το σπουδαιότερο πολιτικό της έργο ήταν η ψήφιση του Πολιτικού Συντάγματος του 1832. Με το τελευταίο εξουσιοδοτείται μεταξύ άλλων το Νομοθετικό Σώμα να κανονίζει το νομισματικό σύστημα [20]. Ο Φοίνικας τελικώς είχε σύντομη πορεία, αφού αντικαταστάθηκε όπως θα δούμε στο Β’ μέρος από τη δραχμή το 1833.
    Σχετικά (ενδεικτικά):

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου